Όταν το «Μαρακανάζο» του 1950 «σκότωσε» τη Βραζιλία

260
Βραζιλία. Η ποδοσφαιρομάνα του πλανήτη που δεν μπορεί να δεχτεί εύκολα την ήττα σε εθνικό επίπεδο. Μια αποτυχία στην Βραζιλία δεν συνιστούσε απλά μία τραγωδία, αλλά ένα εθνικό πένθος. Ένα γκολ που δεν έφερνε απλώς την απώλεια ενός τροπαίου, αλλά την απώλεια ζωών. Το Μαρακανά έγινε στις 16 Ιουλίου 1950, ένα γήπεδο που δεν αντιλαλούσε μόνο τη στενοχώρια και τη θλίψη των θεατών, αλλά έγινε τόπος μαρτυρίου για 200.000 βραζιλιάνικες καρδιές. Η εθνική Βραζιλίας έχασε έναν ολοδικό της τίτλο, έναν τίτλο που πανηγύρισε πριν καν τον διεκδικήσει και τον στερηθεί. Το «Μαρακανάζο», δηλαδή «το κάζο του Μαρακανά», έγινε η μεγαλύτερη εθνική τραγωδία της Βραζιλίας.

Η διοργάνωση του Παγκοσμίου Κυπέλλου 1950 ανατέθηκε στη Βραζιλία. Από την τελευταία διοργάνωση είχαν περάσει μια ντουζίνα χρόνια λόγω του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και η χώρα του καφέ κρίθηκε ως η καταλληλότερη για την επανέναρξη του θεσμού.

Με άγχος απ’ τους ομίλους η Βραζιλία, με μόνο έναν αντίπαλο η Ουρουγουάη

Γενικώς, η Βραζιλία δεν δυσκολεύτηκε στον όμιλο της αν και υπήρξε και ο φόβος αποκλεισμού όταν ήρθε η ισοφάριση σε 2-2 στο τέλος από την Ελβετία στη φάση των ομίλων, με συνέπεια να παίζει «τελικό» για την πρόκριση με τη Γιουγκοσλαβία στην 3η αγωνιστική. Αν δεν ήταν ο τραυματισμός από ένα αφύλαχτο δοκάρι στο μισοτελειωμένο «Μαρακανά» (οι εργασίες ολοκληρώθηκαν το 1965) που άνοιξε το κεφάλι του αρχηγού των «πλάβι», Ράικο Μίτιτς, βγαίνοντας απ’ τον αγωνιστικό χώρο, ίσως να μην νικούσε με 2-0. Τελικά, η Βραζιλία τερμάτισε πρώτη με 5 βαθμούς μπροστά απ’ τη Γιουγκοσλαβία, Ελβετία και Μεξικό.

Απ’ την άλλη, η Ουρουγουάη χρειάστηκε να προκριθεί από έναν όμιλο… δύο μόνον ομάδων (!), αφού οι δεκάδες αρνήσεις συμμετοχής και οι αποκλεισμοί χωρών για διάφορους λόγους, την άφησαν στο 4ο γκρουπ μόνο με τη Βολιβία αντίπαλο. Το τελικό 8-0 την έστειλε στο τελικό όμιλο, μέθοδο διοργάνωσης που προτίμησε η FIFA βλέποντας ότι με τα λιγοστά νοκ-άουτ παιχνίδια των προηγουμένων τουρνουά, έχανε έσοδα.

Τα πρωτοσέλιδα και ομιλίες νίκης πριν τον τελικό!

Η κλήρωση τα έφερε έτσι ώστε το σύστημα της FIFA, που δεν χρησιμοποιήθηκε ξανά, παρότι δεν είχε τυπικά τελικό, να επιφυλάσσει έναν τέτοιο στην 3η αγωνιστική. Η Βραζιλία ήταν μπροστά στον πίνακα με 4 βαθμούς και 13-2 τέρματα, η Ουρουγουάη είχε 3 βαθμούς και 5-4 τέρματα, με συνέπεια η «σελεσάο» να αρκείται ακόμα και στην ισοπαλία για να στεφθεί πρωταθλήτρια κόσμου.

Το πρωί της 16ης Ιουλίου 1950, η εφημερίδα «O Mundo» έβγαλε πρωτοσέλιδο τίτλο «Brasil Campeao 1950!» πριν από τη διεξαγωγή της αναμέτρησης. Οι Βραζιλιάνοι είχαν συνθέσει ήδη μία σάμπα χορογραφία με την ονομασία «Βραζιλία, οι νικητές», την οποία θα εκτελούσαν με το τελευταίο σφύριγμα του διαιτητή. Ο πρόεδρος της FIFA και εμπνευστής του Παγκοσμίου Κυπέλλου, Ζιλ Ριμέ, είχε ετοιμάσει τον συγχαρητήριο λόγο προς τη Βραζιλία στα πορτογαλικά. Τα 22 χρυσά μετάλλια της «σελεσάο» για τους παίκτες ήταν έτοιμα. Ακόμη, ο δήμαρχος του Ρίο ντε Ζανέιρο, Άνζελο Μέντες ντε Μοράες, εκφώνησε ένα παιάνα για την ομάδα του Φλάβιο Κόστα: «Εσείς, οι παίκτες, που σε λιγότερο από μερικές ώρες θα στεφθείτε πρωταθλητές από εκατομμύρια συμπατριώτες! Εσείς, που δεν έχετε αντίπαλο σε ολόκληρο το ημισφαίριο. Εσείς, που θα υπερβείτε κάθε άλλον ανταγωνιστή. Εσείς, που ήδη σας χαιρετώ ως νικητές», ανέφερε στον λόγο του.

Οι απαγορεύσεις της αστυνομίας σε 200.000 κόσμο

Για την κυβέρνηση της Βραζιλίας, το Μουντιάλ ήταν μία ευκαιρία εθνικής ενότητας, έτσι η χώρα κατασκεύασε το μεγαλύτερο ποδοσφαιρικό γήπεδο του κόσμου, το «Μαρακανά», που πήρε την ονομασία του από ένα είδος παπαγάλου που ζει στο Ρίο. Το επιβλητικό τσιμεντένιο κτίσμα μπορούσε να φιλοξενήσει 180.000 θεατές επισήμως, ωστόσο στον «τελικό» της διοργάνωσης, φήμες αναφέρουν ότι χώρεσε 210.000 κόσμο. Εξ αυτών, μόλις 100 Ουρουγουανούς…!

«Ήταν μία φανταστική ατμόσφαιρα. Οι φίλαθλοι χοροπηδούσαν από χαρά, νομίζοντας ότι είχαν κερδίσει ήδη. Όλοι έλεγαν ότι θα μας διαλύσουν με 3-0 ή 4-0. Προσπάθησα να μην κοιτάζω το κοινό και να μπω καλά στον αγώνα», θυμάται χρόνια αργότερα ο Γκίτζα.

Η Αστυνομία της χώρας χρειάστηκε να κάνει συντονισμένη προσπάθεια για να αποτραπούν δυσάρεστα κυρίως λόγω συνωστισμού. 5.000 αστυνομικοί μαζί με ειδικές μονάδες του στρατού, του ναυτικού και της αεροπορίας βρέθηκαν ως μέτρο πρόληψης μετά από σκηνές που εκτυλίχθηκαν μερικές ημέρες νωρίτερα στον αγώνα με την Ισπανία, όταν έχασαν τη ζωή τους δύο άνθρωποι και άλλοι 260 τραυματίστηκαν, τρέχοντας στις θέσεις του γηπέδου.

Η εντολή της αστυνομίας προς τους φιλάθλους ήταν να μην φέρουν μαζί τους βεγγαλικά για να υποδεχθούν τις ομάδες ή για να πανηγυρίσουν κάποιο τέρμα, ενώ απαγορεύτηκαν ακόμα και οι πωλήσεις πορτοκαλιών και αναψυκτικών έξω από το γήπεδο, υπό τον φόβο της χρήσης τους ως «πολεμοφόδια» εναντίον του διαιτητή. Ωστόσο, όταν η εθνική Βραζιλίας παρατάχθηκε στον αγωνιστικό χώρο, χιλιάδες βεγγαλικά και πυρσοί έκαναν την εμφάνισή τους στις κερκίδες του «Μαρακανά». Οι φροντιστές του γηπέδου έπιασαν τις σκούπες κι άρχισαν να καθαρίζουν τον αγωνιστικό χώρο για να διεξαχθεί απρόσκοπτα το παιχνίδι.

«Κατήφορος» στο γήπεδο και γκολ η Βραζιλία

Ο Αντεμίρ, πρώτος σκόρερ του τουρνουά με 8 γκολ μέχρι εκείνο το σημείο, είχε δύο σουτ και ο Ζαΐρ μία καλή εκτέλεση φάουλ μέσα στα πρώτα τέσσερα λεπτά. Ο «κατήφορος» στο «Μαρακανά» ήταν εμφανής, με τη Βραζιλία να ολοκληρώνει το 1ο ημίχρονο έχοντας 17 τελικές προσπάθειες, πέντε εκ των οποίων του Αντεμίρ!

Απ’ την άλλη, η «σελέστε» είχε ένα δοκάρι του Ομάρ Μίγκες στο 37′ κι ενώ δέκα λεπτά νωρίτερα, ο Ρουμπέν Μοράν, που έκανε ντεμπούτο με την εθνική Ουρουγουάης, είχε μεγάλη ευκαιρία σουτάροντας αμαρκάριστος μέσα από τη μεγάλη περιοχή. Οι δύο ομάδες πήγαν στα αποδυτήρια ισόπαλες 0-0. Η Βραζιλία χρειαζόταν απλώς μια ισοπαλία για να πανηγυρίσει το τρόπαιο, ενώ η Ουρουγουάη περίμενε στο γήπεδό της και προσπαθούσε να χτυπήσει στην κόντρα αντεπίθεση.

Στο 2ο ημίχρονο, ήρθε και το γκολ για την Βραζιλία. Ο Φριάσα έπιασε ένα κακό σουτ, αλλά ο Ρόκε Μάσπολι, που μέχρι τότε είχε κρατήσει το μηδέν, δεν αντέδρασε σωστά και το 1-0 ήταν γεγονός. Το γήπεδο εξερράγη πραγματικά απ’ τους πανηγυρισμούς των φιλάθλων και όλοι πίστεψαν ότι το τρόπαιο ήταν δικό τους!

Ούρησαν σε εφημερίδες της… πρωταθλήτριας

Εντούτοις, ο Ουρουγουανός αρχηγός Ομπντούλιο Βαρέλα, ένας σκληροτράχηλος αμυντικός μέσος φώναξε αμέσως στους παίκτες να συγκεντρωθούν στον αγώνα και να πάνε για τη νίκη. Μάλιστα, αυτός ο τύπος είχε μαζέψει πριν τον αγώνα μπόλικες εφημερίδες της «O Mundo», τις είχε στρώσει στην τουαλέτα του ξενοδοχείου της αποστολής της Ουρουγουάης και είχε καλέσει τους συμπαίκτες του να τις… ουρήσουν ομαδικά!

«Μόνο ο Σινάτρα, ο Πάπας κι εγώ»

Μετά το γκολ, η Ουρουγουάη άρχισε να παίρνει τα «ηνία», με τους Βραζιλιάνους να μην μπορούν να αντιδράσουν. Στο 66′, η τρίτη μεγάλη προσωπικότητα του ρόστερ του Χουάν Λόπες, ο Χουάν Αλμπέρτο Σκιαφίνο της Πενιαρόλ έκανε το 1-1 και προκάλεσε για πρώτη φορά αισθήματα ανησυχίας στους Βραζιλιάνους.

Στο 79′ και ενώ οι γηπεδούχοι δεν είχαν δημιουργήσει κάποια άλλη αξιόλογη φάση μετά από την ισοφάριση, ο Χούλιο Πέρες έκλεψε την μπάλα από τον Ζαΐρ. Έκανε το 1-2 με τον Μίγκες και στη συνέχεια με τον Γκίτζα, στον οποίο άφησε την μπάλα τελικά. Ο εξτρέμ της Πενιαρόλ έφυγε από δεξιά, μπερδεύοντας τον τερματοφύλακα και Μοασίρ Μπαρμπόζα. Ο μέχρι εκείνη τη μέρα άτρωτος τερματοφύλακας σε όλο το προηγούμενο τουρνουά είχε χάσει τη φάση. Ο Γκίτζα είχε πιάσει ένα χαμηλό σουτ στο πρώτο δοκάρι και τον είχε νικήσει, κάνοντας την ανατροπή και το 1-2.

Οι φίλαθλοι εντός και εκτός «Μαρακανά» πάγωσαν. «Μόνο τρεις άνθρωποι, μόνο με μία κίνησή τους, έχουν σιγήσει το ‘Μαρακανά’. Ο Φρανκ Σινάτρα, ο Πάπας Παύλος ο 2ος και εγώ», ήταν η περίφημη ρήση του Γκίτζα για το γκολ που σημείωσε.

Ο κόσμος δεν αντιλήφθηκε ότι τελείωσε ο αγώνας

Οι Βραζιλιάνοι κυνηγούσαν άναρχα το γκολ της ισοφάρισης που θα τους έδινε και το τρόπαιο, χωρίς όμως να μπορούν να παίξουν οργανωμένα. Στο 90′ η «σελεσάο» είχε κερδίσει κόρνερ. Ο Ουρουγουανός αμυντικός Στσούμπερ Γκαμπέτα έφτασε πρώτος στην μπάλα και την έπιασε με τα χέρια. «Τι κάνεις ρε ζώο;», φώναξε ο συμπαίκτης του Ροντρίγκες Αντράντε. Ήταν ένας από τους πολλούς ποδοσφαιριστές που δεν είχαν καταλάβει τι είχε συμβεί. Ο διαιτητής είχε σφυρίξει τη λήξη του αγώνα. Η Ουρουγουάη… παρέμενε πρωταθλήτρια κόσμου και η Βραζιλία θα βυθιζόταν στον πένθος μέσα στο σπίτι της. Με το τελευταίο σφύριγμα του αγώνα, οι Ουρουγουανοί παίκτες έτρεξαν να αγκαλιάσουν τον Άγγλο διαιτητή Τζορτζ Ρίντερ.


Διαβάστε επίσης: Όταν ο Πάολο Ρόσι “σκότωσε” την Βραζιλία


Δεν είχαν σημαία και ύμνο της Ουρουγουάης

Οι οπαδοί στις κερκίδες άρχισαν το δάκρυα και το θρήνο. «Η σιωπή ήταν νοσηρή, μερικές φορές πολύ δύσκολη να την αντέξεις», δήλωνε αργότερα ο Ζιλ Ριμέ. Αρκετοί φίλαθλοι έμειναν ακίνητοι στις θέσεις τους για ένα τέταρτο της ώρας. Δεν μπορούσαν να πιστέψουν ότι χάθηκε αυτό το τρόπαιο μέσα στο σπίτι τους! Οι ποδοσφαιριστές της Βραζιλίας έκλαιγαν απαρηγόρητοι. Ο Ριμέ παρέδωσε το τρόπαιο στην Ουρουγουάη χωρίς καμία ειδική τελετή, αφού οι διοργανωτές, λόγω της σιγουριάς τους, δεν είχαν διαθέσιμη ούτε σημαία, ούτε εθνικό ύμνο της Ουρουγουάης.

Ο προπονητής της Βραζιλίας, σύμφωνα με φήμες της εποχής, έφυγε από το γήπεδο ντυμένος καλόγρια για να μην τον αναγνωρίσουν. Έξω από το γήπεδο, φίλαθλοι γκρέμισαν την προτομή του δημάρχου του Ρίο. Η εθνική Βραζιλίας δεν έδωσε άλλο παιχνίδι για δύο χρόνια και αγωνίστηκε ξανά στο «Μαρακανά» μετά από τέσσερα χρόνια. Άλλαξε επίσης τις εμφανίσεις της, αφού η λευκή φανέλα θεωρήθηκε «καταραμένη». Ήταν τότε που υιοθετήθηκε, η κίτρινη και πράσινη από τη σημαία της χώρας.

Καρδιακές προσβολές και αυτοκτονίες

Πολλοί φίλαθλοι πήδηξαν από τις κερκίδες του πανύψηλου σταδίου και αυτοκτόνησαν, υπό το ψυχολογικό βάρος. Άλλοι υπέστησαν καρδιακή προσβολή μέσα στο γήπεδο. Οι γιατροί του γηπέδου προσέφεραν πρώτες βοήθειες σε 169 άτομα για υστερία και άλλα προβλήματα. Έξι διακομίστηκαν στο νοσοκομείο, σοβαρά άρρωστοι. Τελικά, τα επιβεβαιωμένα θύματα του τέρματος που σημείωσε ο Γκίτζα ανέρχονταν σε τουλάχιστον 90. Ήταν μια κοινωνία που δεν άντεχε την ήττα.

Αθλητικοί δημοσιογράφοι παραιτήθηκαν και η χώρα βυθίστηκε στο πένθος για εβδομάδες. «Οι επιζήσαντες εκείνου του απάνθρωπου απογεύματος πίστεψαν ότι ποτέ ξανά δεν θα μπορούσαν να είναι χαρούμενοι. Ό,τι συνέβη στις 16 Ιουλίου 1950, αξίζει μία συλλογική μνήμη, όπως το μνημείο του αγνώστου στρατιώτη. Αυτά είναι τα πράγματα που χτίζουν έθνη, ένας λαός να πνίγεται στον πόνο του», έγραψε ο Βραζιλιάνος δημοσιογράφος και συγγραφές Κάρλος Έιτορ Κόνι.

Ο «καταραμένος» Μπαρμπόζα 

Ο Μπαρμπόζα θεωρείτο εξαιρετικός τερματοφύλακας της εποχής, ωστόσο τα δύο γκολ που δέχθηκε, υπέγραψαν και την προσωπική καταδίκη. Επικρίθηκε όσο κανείς άλλος παίκτης εκείνης της ομάδας, αφού αρκετοί φίλαθλοι θεωρούσαν ότι μπορούσε να ενεργήσει πιο γρήγορα στις δύο φάσεις των τερμάτων της Ουρουγουάης. Αν και παρέμεινε στη εθνική ομάδα για ακόμη τρία χρόνια, δεν κατάφερε ποτέ να ξεπεράσει όλη αυτήν την κριτική, η οποία συνδυαζόταν στα γήπεδα από ρατσιστική επίθεση. Προσπάθησε να σπάσει την κατάρα κάνοντας μπάρμπεκιου πάνω στα ξύλινα δοκάρια που είχε δεχθεί τα γκόλ, θάβοντας μερικά άλλα κομμάτια, αλλά μάταια…

Ο «καταραμένος» Μπαρμπόζα δεν κατάφερε να διαφύγει της φήμης του ούτε δεκαετίες αργότερα. Το 1993, ο πρόεδρος της ποδοσφαιρικής ομοσπονδίας της χώρας, Ρικάρντο Τεϊσέιρα, δεν του επέτρεψε να γίνει ο τηλεοπτικός σχολιαστής σε αγώνα της Βραζιλίας, ενώ έχει εκδιωχθεί και από προπόνηση της εθνικής ομάδας, για να μην μεταφέρει την «κατάρα» του. Το 1994, προγραμμάτιζε να συναντήσει τον τότε τερματοφύλακα της «σελεσάο» που όδευε για την κατάκτηση του Μουντιάλ, Κλαούντιο Ταφαρέλ, όμως ο προπονητής Μάριο Ζαγκάλο απαγόρευσε τη συνάντηση!


Διαβάστε αναλυτικά: Μοασίρ Μπαρμπόσα Νασιμέντο: Ο «καταραμένος» τερματοφύλακας της Βραζιλίας


Την ώρα που κανείς δεν έχει εντοπίσει επισήμως το μπαρ όπου διασκέδασε ο Βαρέλα στο Ρίο μετά από τη νίκη (οι ιστορίες τον θέλουν σε τρία διαφορετικά μπαρ ταυτόχρονα), την ώρα που οι συμπαίκτες του είχαν μείνει πίσω στο ξενοδοχείο «Paysandu» να πανηγυρίζουν, είχε αρχίσει ήδη η ανασύνταξη της νέας Βραζιλίας.

Previous article16/07: Στον αθλητισμό σαν σήμερα
Next article17/07: Στον αθλητισμό σαν σήμερα
Η πιο ωραία ντρίμπλα σε δημιουργία και εκτέλεση από τον θρυλικό Ροναλντίνιο. Η τύπισσα είναι χίπισσα… τρελή για τα καλά και χωρίς να πίνει ούτε ένα καφεδάκι! Με μια μπυρίτσα όλη μέρα, παρακολουθεί μανιακά ότι αθλητικό παίζει στην τηλεόραση. Δηλώνει θιασώτης του επιθετικού ποδοσφαίρου και οι ρετρό ιστορίες είναι αυτές που την κάνουν να ζει και να αναπνέει.